Trabzon hurması fidanı yetiştirmek, doğru çeşit seçimi, uygun iklim koşulları ve düzenli bakım uygulamalarıyla yüksek verim sağlayan bir tarımsal faaliyettir. Halk arasında cennet meyvesi olarak da bilinen Trabzon hurması, hem taze tüketim hem de kuru Trabzon hurması üretimi için değerlidir. Sağlıklı bir bahçe kurmak isteyenler için toprak hazırlığından budamaya, sulamadan çoğaltmaya kadar tüm aşamaların bilinmesi gerekir.

Trabzon hurması ağacı uygun koşullarda uzun yıllar verim verir. Ancak ilk yıllardaki bakım uygulamaları doğrudan ağacın gelişimini ve ilerleyen dönemlerdeki meyve kalitesini belirler. Bu nedenle fidan seçimi, dikim aralığı, sulama düzeni ve gübreleme planı dikkatle planlanmalıdır.

Trabzon Hurması Nedir? Cennet Meyvesini Tanıyalım

Trabzon hurması, Ebenaceae familyasına ait çok yıllık bir meyve ağacıdır. Anavatanı Çin olmakla birlikte yüzyıllar içinde Japonya, Kore ve Akdeniz havzasına yayılmıştır. Türkiye’de Trabzon ve çevresi başta olmak üzere Ege ile Marmara kıyılarında yaygın şekilde yetiştirilir. Cennet meyvesi olarak anılması, Yunanca kökenli bilimsel adından gelir; Diospyros tam olarak tanrının meyvesi anlamına taşır.

Meyve yuvarlak veya hafif basık biçimde olur, olgunlaştığında parlak turuncu bir renk alır. Kabuğu incedir ve kolayca soyulabilir. Eti tatlı ve aromatiktir; bazı çeşitlerde çikolata renginde koyu bir iç yapı görülür. Ağaç kışın yapraklarını döker, bu özelliği sayesinde subtropik bir tür olmasına karşın soğuğa oldukça toleranslıdır.

Trabzon Hurması Çeşitleri: Hangisini Dikmelisiniz?

Trabzon hurması çeşitleri temel olarak buruk ve buruk olmayan olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Bunların yanı sıra yerli tescilli çeşitler de yetiştiriciler arasında giderek daha fazla tercih görmektedir. Hangi çeşidin dikileceği; bölgenin iklim koşullarına, hedeflenen pazara ve tüketim şekline göre belirlenmelidir. Taze tüketime yönelik bir bahçe için farklı, kuru Trabzon hurması üretimine yönelik bir bahçe için farklı çeşitler öne çıkar.

Tam Buruk (Astringen) Çeşitler

Bu çeşitlerin meyveleri tam olgunlaşmadan tüketildiğinde ağızda belirgin bir burukluğa neden olur. Burukluğun kaynağı meyvede yüksek miktarda bulunan tanendir. Hasat sonrasında birkaç hafta oda sıcaklığında bekletilerek ya da dona maruz bırakılarak olgunlaştırılır. En yaygın astringen çeşitler şunlardır:

Hachiya: Konik yapılı, iri meyvesiyle sofralık kalitede en çok tercih edilen Japon kökenli çeşittir. Hiratanenashi: Yassı ve geniş yapılı, yumuşak etli bir çeşittir. Saijo: İnce uzun meyve yapısıyla kuru Trabzon hurması üretiminde sıklıkla tercih edilir.

Buruk Olmayan (Non-Astringen) Çeşitler

Bu çeşitler ağaçta tam olgunlaştığında sert hâldeyken bile tüketilebilir. Tanen içeriği düşük olduğundan herhangi bir bekletime gerek duyulmaz. Bahçelerde ve pazarlarda giderek daha fazla yer bulan bu çeşitler arasında en bilinenleri şunlardır:

Fuyu: Dünya genelinde en yaygın non-astringen çeşittir. Elma kıvamındayken bile tatlıdır, taze tüketime son derece uygundur. Jiro: Fuyu’ya benzer yapıda ancak daha erken olgunlaşır. Izu: Küçük boyutlu ve erken sezon özelliğiyle öne çıkar.

Yerli ve Tescilli Türk Çeşitleri

Türkiye’de tarım araştırma enstitüleri tarafından geliştirilen ve bölge koşullarına uyum sağlamış yerli çeşitler de mevcuttur. Bu çeşitler yerel iklim ve toprak yapısına daha iyi adapte olduğundan özellikle Karadeniz ve Ege bölgelerinde başarılı sonuçlar vermektedir. Çeşit seçiminde bulunduğunuz ilin Tarım İl Müdürlüğü veya üniversite tarım fakültelerinden güncel tavsiye almak en doğru yoldur.

İdeal İklim ve Toprak Koşulları

Trabzon hurması subtropik kökenli olmasına karşın geniş bir iklim yelpazesine uyum sağlayabilir. Çeşide göre değişmekle birlikte eksi 12 ile eksi 18 derece arasındaki soğuklara dayanabilir. Yılda 200 ile 400 saat arasında 7 derecenin altında soğuklama ihtiyacı duyar. İlkbaharda geç donlar, çiçeklenme dönemine denk geldiğinde meyve tutumunu olumsuz etkiler; bu nedenle don riski yüksek çukur alanlarda yetiştiriciliğe dikkatli yaklaşılmalıdır.

Trabzon iklimi, yüksek nem ve bol yağışıyla bu meyve için oldukça elverişlidir. Bununla birlikte aşırı nemli koşullar fungal hastalık riskini artırdığından hava sirkülasyonunu destekleyecek bir bahçe düzeni kurulmalıdır. Türkiye’de Karadeniz kıyıları, Ege’nin ılıman vadileri ve Marmara’nın kıyı şeridi yetiştiriciliğe en uygun bölgeler arasındadır.

Toprak açısından derin, iyi drene edilmiş ve organik maddece zengin tınlı yapılar tercih edilmelidir. İdeal toprak pH’ı 6,0 ile 7,5 arasındadır. Kireç oranı yüksek topraklarda demir eksikliğine bağlı sararma sorunu ortaya çıkabilir. Taban suyu yüksek ve su tutan ağır kil topraklar ise kök çürüklüğüne zemin hazırladığından uygun değildir.

Sulama ve Gübreleme Rehberi

Trabzon hurması orta düzeyde suya ihtiyaç duyar. Dikimden sonraki ilk iki yıl kök tutma açısından kritik bir dönemdir. Bu süreçte ilkbahar ve yaz aylarında haftada bir, kış aylarında ise yağış yeterli değilse ayda bir sulama yapılmalıdır. Yetişkin ağaçlarda çiçeklenme ve meyve gelişim dönemlerinde toprak nemi düzenli tutulmalı, hasat öncesinde ise aşırı sulamadan kaçınılmalıdır; fazla su meyve çatlamasına neden olur. Damla sulama sistemi hem su tasarrufu sağlar hem de yaprakları ıslatmadığı için hastalık riskini azaltır.

Gübreleme programı toprak ve yaprak analizi sonuçlarına göre planlanmalıdır. İlkbaharda azot ağırlıklı bir gübreleme yeni sürgün gelişimini destekler. Yaz aylarında fosfor ve potasyum ağırlıklı gübreler meyve kalitesini ve BRIX değerini olumlu etkiler. Hasat sonrasında ise 15 ile 20 kilogram yanmış çiftlik gübresi veya kompost uygulanması toprağın organik madde dengesini korur. Demir, çinko ve bor gibi mikro besinlerin eksikliği yaprak gübresi uygulamalarıyla giderilebilir.

Budama Teknikleri

Trabzon hurması kuvvetli büyüyen bir türdür ve düzenli budanmadığında taç kontrolden çıkarak ışık girişini engeller, meyve kalitesini düşürür. İlk üç yılda yapılan terbiye budaması ağaca sağlam bir iskelet kazandırmayı hedefler. Bu dönemde genellikle açık vazo veya değişik lider sistemi tercih edilir.

Birinci yılda ana gövde 80 ile 100 santimetre yüksekliğinde kesilir ve 3 ile 4 ana dal seçilir. İkinci yılda bu dallar üzerinde ikincil dalların gelişimi teşvik edilir, birbirine paralel ya da birbirini çaprazlayan dallar uzaklaştırılır. Üçüncü yılda taç dengesi sağlanır ve iç kısımlara ışık girişi artırılır.

Verime geçiş sonrasında yıllık bakım budaması kış aylarında, yaprak dökümünün ardından yapılır. Trabzon hurması bir önceki yılın sürgünleri üzerinde meyveye oturduğundan bu sürgünlerin budanmamasına özen gösterilmelidir. Dikey büyüyen su sürgünleri, yaşlı ve verimsiz dallar bu dönemde temizlenir. Kalın dal kesimlerinde mutlaka budama macunu kullanılmalı, aletler işlemler arasında dezenfekte edilmelidir.

Trabzon Hurması Fidanı Nasıl Çoğaltılır?

Trabzon hurması fidanı üretiminde en yaygın ve güvenilir yöntem aşılamadır. Tohumdan yetiştirilmiş ağaçlar meyveye geç yatar ve meyve kalitesi belirsiz kalır; bu nedenle ticari yetiştiricilikte tohumdan çoğaltma tercih edilmez. Aşılı fidanlar ise genellikle dikimden 2 ile 3 yıl sonra ilk meyvelerini verir ve çeşit özellikleri tamamen korunur.

Kalem aşısı kış sonunda, göz aşısı ise yaz ortasında uygulanır. Anaç seçiminde Diospyros lotus en yaygın kullanılan türdür; soğuğa ve kireçli toprağa dayanıklılığı nedeniyle Türkiye koşullarına iyi uyum sağlar. Diospyros virginiana ise daha soğuk bölgeler için tercih edilen güçlü bir anaçtır.

Çelikle çoğaltma trabzon hurmasında oldukça güçtür. Köklendirme hormonu ve ısıtmalı ortam kullanılsa bile başarı oranı düşük kalır. Bu nedenle fidan üretimini profesyonel fidanlıklara bırakmak, hem zaman hem de maliyet açısından daha verimli bir tercihtir. Fidan alırken sertifikalı, virüs testi yapılmış ve aşı noktası belirtilmiş ürünleri tercih etmek uzun vadede sağlıklı bir bahçenin güvencesidir.